Kaçkar Dağları Milli Parkı

MP alanının da içinde bulunduğu Kafkasya Ekolojik Bölgesi, doğal ılıman kuşak ormanları, zengin biyolojik çeşitliliği, yüksek endemizmi ile dünyanın en önemli 25 ekolojik bölgesinden biri olarak kabul edilmektedir.
Doğal yaşlı ormanlar ve diğer biyolojik çeşitlilik varlığının dünyada çok az kalmış olan el değmemiş dere sistemleri ile birlikte son derece yüksek oranda korunduğu Fırtına Vadisi Ormanları; WWF, UNEP ve IUCN gibi dünyanın en büyük doğa koruma kuruluşlarının kurduğu “Dünya Koruma İzleme Merkezi” tarafından Avrupa’daki “daha iyi korunmaya acil ihtiyacı olan 100 orman” (100 Forest Hotspots)’dan biri olarak ilan edilmiştir.  
Bölgenin tüm bu üst düzey ekolojik özelliklerinin neredeyse hepsinin gözlenebildiği 51 550 Ha‘lık bölümü, 1994 yılında Kaçkar Dağları Milli Parkı adıyla koruma altına alınmıştır.

Milli Park, birçok buzulla birlikte buzul gölleri, 1700 m’lere kadar inen buzul vadileri ve pleistosene ait neredeyse tüm buzul izlerinin, sirklerin ve moren depolarının görüldüğü ve alp orojenezinin tipik etkilerinin izlenebildiği  bir alandır.

Milli parkın yayıldığı bu coğrafya aynı zamanda çok zengin bir kültürel mirasa da ev sahipliği yapmaktadır. Çamlıhemşin’deki kaleler, köprüler ve konaklar ile zengin folklorik yapı (geleneksel yayla yaşamı, yayla ve ot biçme şenlikleri vb) dikkate değer kültür kaynaklarıdır.

Rekreasyonel kaynaklar açısından bakıldığında da ilginç ve bir o kadar da zengin bir tablo ortaya çıkmaktadır. Yeterli düzenleme ve planlamalar olmasa da bu kaynakların azımsanmayacak potansiyeli vardır. Örnek olarak, Fırtına Nehri önemli rafting alanlarından biri olarak ün yapmıştır. Ayrıca kanoculuk için uygun çok sayıda dere mevcuttur. Bunların dışında yamaç paraşütü, dağcılık, trekking, dağ bisikleti, sportif olta balıkçılığı, foto-safari ve piknik vb etkinlikler için son derece uygun alanlar dikkat çekicidir.

 Memeliler (Mammalia)

Alanda varlığı saptanan memeli tür sayısı 30 olarak bulunmuştur. Bu türlerden çok tanınan bazıları şunlardır: Mustela nivalis (gelincik), Martes martes (ağaç sansarı), Martes foina (sansar), Meles meles (porsuk), Felis lynx (vaşak), Lutra lutra (su samuru), Capreolus capreolus (karaca), Rupicapra rupicapra (çengel boynuzlu dağ keçisi), Canis lupus (kurt), Ursus arctos (ayı), Capra aegagrus aegagrus (yaban keçisi) ve Sus scrofa (yaban domuzu).

Sadece yaban hayvanlarına yönelik yapılacak bilimsel çalışmalar sonucunda bu sayıların daha da artacağı düşünülmektedir. Mevcut türlerin çeşitli koruma kategorilerine göre dağılımına bakıldığında; 10 tür Bern sözleşmesine göre  Ek Liste II (kesin koruma altındaki türler), 10 tür ise Ek Liste III (Korunan türler) içinde bulunmaktadır.

 Kuşlar(Aves)

Doğu Karadeniz, geniş orman ve alpin bitki örtüsüyle Avrasya yüksek dağlık habitatının en iyi örneklerini sergileyen Soğanlı, Kaçkar ve Karçal Dağlarını içinde barındırmaktadır. Bu özelliği  dolayısıyla “önemli kuş alanı” statüsü kazanan tek dağlık alandır (YARAR, MAGNIN, 1997).
Yapılan çeşitli bilimsel araştırmalar, arazi gözlemleri ve görüşmeler ışığında derlenen bilgilere göre çalışma alanında yerli ve göçmen olarak 12 takıma ait toplam 136  kuş türünün varlığı saptanmıştır (FALDBORG, 1994; ATKINSON vd, 1995; YARAR, MAGNIN, 1997; GREEN, MOORHOUSE, 1995; ROSELAAR, 1995).

Araştırma alanında, Öksin az dağlık katı, dağ katı, subalpin katı, yüksek dağ katı olmak üzere dört vejetasyon katı saptanmıştır. Fırtına Vadisi ve Kaçkar Dağı’nın bulunmuş olduğu Rize’nin vejetasyonu, deniz seviyesinden 2300 m kadar çıkan orman vejetasyonuna ve bunun üzerinde yer alan subalpin ve alpin vejetasyonuna ilişkin formasyonlardan oluşmaktadır. Araştırma alanında orman, nemli dere, sucul ve bataklık, subalpin ve alpin olmak üzere  4 vejetasyon tipinin mevcut olduğu belirtilmektedir (GÜNER vd, 1987; EMİNAĞAOĞLU, 2002; AKMAN, 1995)
Bölgesi için yapılan flora çalışmalarının en  kapsamlılarından biri olan “Rize Florası” (GÜNER vd, 1987) adlı çalışmaya bakıldığında, araştırma alanı ve sınırları civarına düşen bitki taksonu sayısının yaklaşık olarak 850 olduğu görülmektedir. Bulunan bu sayının, Rize’nin tümünün çalışıldığı bir araştırmadan derlendiği dikkate alındığında, sadece çalışma alanını içeren tam alanlı bir taramada takson sayısının daha fazla olacağı açıktır.

Bu çalışmalar ve arazi gözlemleri sonucunda alanda varlığı  saptanan endemik takson sayısı 116 olarak bulunmuştur.

Önemli Orman Ekosistemleri

Fırtına Vadisi içerisinde bulunan bazı orman formasyonları dikkat çekicidir. Bunlar;

1. Alüviyal ormanlar,

2. Şimşir Ormanları,

3. Doğal Yaşlı Orman Topluluklarıdır.

Alanın Doğal Fiziksel Değerleri

Kaçkar Dağları Milli Parkı 8 ana dağ kütlesinin oluşturduğu ve Kuzey Anadolu Dağları’nın en önemli zirvelerinin bulunduğu bir büyük kütleyi temsil etmesi açısından çok önemli bir coğrafyadır.

Milli park içerisinde 9 ana buzul vadisi ve çok sayıda asılı vadi ile buzul aşındırmalarıyla oluşmuş çeşitli buzul izleri bulunmaktadır.

Milli Park, 3 000 m ve üzeri yükseklikte çok sayıda zirve ile ülkemizin en zorlu dağ silsilelerine ev sahipliği yapmaktadır. Bu dağlardan bazıları şunlardır:

Ayvikut Tepe (3180 m), Çaymakçur Tepe (3420 m), Öküz Yatağı Tepe (3462 m), Kaçkar Zirvesi (3932 m) , Şeytan Kayaları (3421 m) Kulluk Tepe (3279 m), Okçular Dağı (2631 m), Verçenik Tepesi (3709 m), Dilek Dağı (3549 m) Çamlıbel Tepe  (3347 m.), Kumluk Dağları (3932 m), Demir Dağı (3562 m), Altıparmak Dağı (3492 m) ve Gül Dağı (3371 m).

Milli park, sirk ve moren set gölleri bakımından da son derece zengindir. Yarım  hektardan büyük 79 adet buzul gölü  bulunmaktadır.

Tarih boyunca çok farklı kültürlerin etkisinde kalan bölgede çok sayıda kale, manastır, köprü, cami ve konak bulunmaktadır. Rize İlinin önemli tarihsel değerleri arasında Zilkale, Kale-i Bala, Rize Kalesi, Cihar Kale gibi kaleler, camiler ve kesme taş kemer köprüler ve daha yakın zamandan günümüze ulaşan konaklar sayılabilir.

Milli Park Alanındaki Tarihi ve Kültürel Değerler

1. Zir Kale (Zil Kale, Kale-i Zir: Aşağı Kale)

2. Kale-i Balâ (Yukarı Kale, Varoş Kale)

3. Elevit Kalıntıları

4. Çat Köprüsü

5-Tarihi Konaklar

6-Hodoçur ve Vartivor Geleneksel Yayla Şenlikleri.

Bu eserlerden 14. yüzyıla tarihlendirilen Zir Kale ve Kale-i Bala aynı zamanda 1. Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak ilan edilmiştir.

Kaynak: Kurdoğlu,O., Kurdoğlu, B.Ç., Eminağaoğlu,Ö. 2004.Doğal ve Kültürel Değerlerin  Korunması Açısından Kaçkar Dağları Mili Parkı’nın Önemi ve Mevcut Çevresel Tehditler, D.K. Ormancılık Araştırma Müdürlüğü, Ormancılık Araştırma Dergisi, DKOA  Yayın No: 21, Çevre ve Orman Bakanlığı Yayın No:231,  s: 134-150,  Trabzon, 2004